Nederland staat bekend om zijn poldermodel: de kunst van het polderen, het bereiken van brede consensus tussen werkgevers, vakbonden en de overheid. Het heeft ons decennia van relatieve welvaart en stabiliteit gebracht. Maar onder de oppervlakte groeit de ontevredenheid. Beleidsdossiers zoals stikstof, woningbouw en migratie liggen al jaren stil. Wat ooit gold als ons sterkste wapen—het compromis—is verworden tot een synoniem voor besluiteloosheid en stagnatie.
De oorzaak hiervan ligt niet enkel bij de huidige bezetting van het Binnenhof, maar is dieper geworteld in een veranderend electoraat en de opkomst van een nieuwe politieke cultuur. Waar voorheen coalitiepartijen bereid waren over hun eigen schaduw heen te stappen voor het landsbelang, regeert nu de angst voor electoraal verlies en de drang om de eigen achterban constant te bedienen met korte-termijnretoriek.
“Het poldermodel is verworden tot een synoniem voor besluiteloosheid en stagnatie. We polderen niet meer om op te lossen, maar om uit te stellen.”
Daarnaast is de aard van onze maatschappelijke problemen veranderd. Waar we in de twintigste eeuw voornamelijk materiële vraagstukken oplosten—zoals de verdeling van de welvaart en arbeidstijden—staan we nu voor existentiële en morele keuzes. Klimaatverandering, soeveriniteit binnen de Europese Unie en de inrichting van onze schaarse ruimte laten zich niet eenvoudig halveren in een compromis. Je kunt niet 'een beetje' voldoen aan rechterlijke stikstofuitspraken, en je kunt een woningzoekende niet een 'halve kamer' beloven.
Als het poldermodel wil overleven, moet het zich opnieuw uitvinden. Dat vraagt om politiek leiderschap dat durft te kiezen, dat impopulaire maatregelen durft uit te leggen en dat de moed heeft om het grotere verhaal te vertellen. Gebeurt dat niet, dan glijden we langzaam af naar een bestuurscrisis waarin daadkracht een utopie wordt, en polarisatie de boventoon blijft voeren.